Onstuitbare spiraal van geweld

In Burundi heerst alom de angst, de stank van de dood hangt over het land


(foto PVDA)

 

Het Nieuwsblad  30, 31 et 1  November 1993

By Axel Buyse

AKTUEEL WERELD

KIBIMBA/GITEGA - Het stinkt  in  Kibimba, een twintigtal aarden hutten rond een plein op een 90-tal km ten oosten van Bujumbura. Naar het waarom moet je niet lang raden. Naast de weg naar Gitega staat een vrachtwagen geparkeerd. Ervoor ligt het opgezwollen lijk van een man. Wat verder in de bocht, naast een ontmanteld benzinestation, ligt cen tweede dode. Het eigenlijke station, een hok van drie op vijf, is zwart geblakerd. Binnen liggen nog eens een twintital,half verkoolde mensen. in afweerhoudingen die erop kunnen wijzen dat ze levend werden verbrand.Uit wraak voor de brandstichting in cen nabijgelegen lyceum, waar een Franse militair twee dagen geleden, op een 50-tal lijken van Tutsimeisjes stootte?

De Hutu-jongen die plots aan de rand van het marktplein, vanuit de vallei opduikt, vat de vraag niet. Hij frutselt zenuwachtig aan het heft van zijn machetemes. Dan loopt hij naar de scheut van een bananeboorn aan de zijkant van het huis. Hij rukt die uit, hakt ze in stukken als voeder voor-de twee varkens in het hok. Tegen de half open wand van het hok liggen een aantal lichamen. Een man, Een vrouw, De jongen trekt het kleed weg dat over de vrouw ligt. "Dit is mijn zus", zegt hij.

Lang kan de vrouw nog niet vermoord ziin. Maar de varkens hebben het lijk niet ongemoeid gelaten. Onder de vrouw steken de beentjes uit van twee peuters. "Mijn vader ligt hier", zegt de jongen wezenloos. Hij duwt de gesloten deur van de hut verder open. Op het bed ligt een oude man. Ook hij« is dood. De jongen loopt naar de overkant van cen plein, naar een put in de helling. Ook die ligt vol fijken. "De soldaten hebben dit gedaan", blijft hij maar herhalen. "Wij zijn handelaars, Maar ze hebben alles wat wij in huis hadden geplunderd". En hij wijst op de rommel voor de hut.

Stank

Kibimba is geen alleenstaand geval. De stank van de dood walmt op uit de meeste verlaten straatdorpen op de weg naar Gitega, de oude resedentieplek van toen Burundi nog een residentieplek was. Hier en daar ligt er een lijk voor een zwartgeblakerd. huis. Sommige huizen branden nog of ze smeulen na. Op de rood-aarden landingspiste van Gitegà is het wachten op de helikopter die de cameraploeg van de BRTN-RTBf op de grond moet zetten. Intussen doct een Franse ambassademan zijn uiterste best oui het Russische vliegtuig vol te stouwen dat de VN charterden om mensen die zich bedreigd voeien uit Gitega weg te halen.

"Dit is finaal onze laatste vlucht", zegt de man. Zo'n 700 mensen werden de voorbije dagen uit het stadje opgepikt. In groepen van 30-35, want omwille van de korte landingsbaan kan  het vliegtuig er niet meer opladen. Op de laatste toch mogen wat Zaïrese gastarbeiders mee, Naast wat jonge Burundese vrouwen met kinderen. "Mensen die zich bedreigd voelen", zegt de Fransman. "Maar zo zijn er veel hier" en hij grinnikt wat.

De cameraploeg is ontzet door de vernielingen die zij vanuit de lucht konden zien. Grote delen van de driehoek tussen Gitega, Makebuko en Ruyigi zijn volledig afgebrand, zeggen zij. De spiraal van geweld tussen Hutu's die wraak nemen orn de moord op president Melchior Ndadaye, de Tutsiminderheid, en "hun" leger lijkt niet meer te stoppen. Donderdagavond stond een van de grote heuvels in brand, die uitgeeft boven de vlakte waarin Bujumbura en het Tanganyika-meer liggen. Bij de terugweg uit Gitega, in de afdaling naar de hoofdstad, het al schemerdonker. Ook op de erre heuvels ten noordwesten van de stad flakkeren er weer grote vuren.

Anarchie

In de gebouwen van het aartsbisdom  van Gitega, in Mushasa, kamperen een paar duizend Auchtelingen. Tuisi's voornamelijk. Meneer Franco, een Italiaanse koôperant die besliste hier te blijven omdat hij met cen Burundese is getrouwd, bevestigt dat de anarchie in en oni de stad totaal is. De goeverneur zou vermoord zijn. Een aantal legereenheden gedroegen zich korrekt, maar vooral de para's gingen wild tekeer, zegt hij. Het waren diezelfde para's die volgens eensluidende berichten vorige week de poging tot putsch in gang zetten.

"Iedereen is bang voor iedereen",zegt Franco. En bovendien is de kommunikatie tussen Bujumbura en de gewone bevolking verbroken' De boeren hebben geen batterijen meer voor hun transistorradio's. De oproepen tot kalmte en tot verzoening en tot steun aan de legitieme regering die radio Bujumbura rondstuurt, blijven hier zonder gevolg.

Axel BUYSE

@AGNews 2003